وەک قوربانییەکی ئەو توندوتیژییە سیستماتیکەی کە لەناو ژینگەی ڕێکخراوەیی «هۆژان»دا بەرامبەرم ئەنجام دراوە کە پێشتر ڕوونکردنەوەم هەم لە لاپەڕەی تویتەرم (@hana_jari) و هەم ماڵپەڕەکەم (https://hanabozanist.com/post/p5) داوە، پێویستە بە وردی و بە دیدێکی ڕەخنەگرانەوە بوەستم لەسەر ئەو وەڵامە فەرمییەی کە ڕێکخراوەی هۆژان لە ڕێکەوتی ٢٩ی ٤ی ٢٠٢٦ لە لاپەڕەی تویتەریان بڵاویان کردەوە (https://x.com/i/status/2049401849292136461).
ئەم وەڵامە، لەبری ئەوەی هەنگاوێکی ئازایانە بێت بەرەو دان پێدانان بە هەڵەکان و قەرەبووکردنەوەی مەعنەویی قوربانی، زیاتر لە «مانۆڕێکی دیپلۆماسی» دەچێت بۆ پاراستنی ناوبانگی ڕێکخراوەکە لەسەر حیسابی کەرامەتی تاک.
یەکەم: تەڵەی «شەخسی کردنی» توندوتیژی
گەورەترین و مەترسیدارترین خاڵ لە وەڵامەکەی هۆژاندا، جیاکردنەوەی «ناکۆکییە کەسییەکان»ە لە «ژینگەی کاری ڕێکخراوەیی». ئەمە گەورەترین شکستی ئەخلاقیی ڕێکخراوەیەکە کە بانگەشەی زانستی بوون دەکات. ئەو توندوتیژی و «abuse»ەی کە من لەناو ئەم ڕێکخراوەدا ڕووبەڕووی بوومەتەوە، لە بۆشاییدا ڕووی نەداوە؛ بەڵکوو لەناو سیستەمێکدا بووە کە «abuser» تێیدا خاوەن پێگە و هەژموون بووە و بەو پێگەیەوە متمانەی منی بەدەست هێناوە. کاتێک ڕێکخراوەیەک توندوتیژیی نێوان ئەندامەکانی وەک «کێشەی شەخسی» پێناسە دەکات، بە کردەوە ڕێگە خۆش دەکات بۆ بەردەوامیی ئەو ژینگە ژەهراوییە و خۆی لە هەر بەرپرسیارێتییەکی یاسایی و ئەخلاقی بێبەری دەکات.
دووەم: پەنابردن بۆ پیرۆزیی «گشت» دژی «تاک»
لە وەڵامەکەیاندا هاتووە کە هۆژان «بەرهەمی هەرەوەزێکە، نەک تاکەکەسەکان». ئەم دەربڕینە جۆرێکە لە «gaslighting»ی کۆمەڵایەتی. باس کردنی ١٥ ساڵ مێژوو و خەباتی سەدان ئەندام لە بەرامبەر ئازارەکانی مندا، هەوڵێکی ناڕەوایە بۆ بێدەنگکردنی دەنگی ناڕازی. ئایا مێژووی ١٥ ساڵە دەبێتە پاساو بۆ بێدەنگی لە بەرامبەر سووکایەتیکردن بە ژنێک؟ ئایا «نەمامێکی چێنراو» دەتوانێت ڕەوایی بدات بەوەی کە لقەکانی ببنە قامچی بۆ تێکشکاندنی کەسایەتیی ئەندامەکانی؟ ڕێکخراوەیەک کە کەرامەتی تاکەکانی فیدای ناوبانگی «گشت» بکات، ناوەڕۆکە مرۆیی و مەدەنییەکەی لەدەست داوە.
سێیەم: بوونی ساختەی سەرچاوە مرۆیییەکان (HR)
هۆژان لە وەڵامەکەیدا باس لە ئامادەیی «بەشی سەرچاوە مرۆیییەکان» دەکات، لە کاتێکدا لەو سەردەمەی کە من تێیدا چالاک بووم و ڕووبەڕووی قورسترین هێرش و bullying بوومەوە، هیچ میکانیزمێکی پاراستن نەبوو. ئەگەر ئەمڕۆ هۆژان خاوەنی HR بێت، ئەمە خۆی لە خۆیدا دان پێدانانێکی ناڕاستەوخۆیە بەو بۆشایییە گەورەیەی کە ساڵانێک بووەتە هۆی بێبەش بوونی ئەندامان لە مافە سەرەتایییەکانیان. پێشنیازکردنی «دانیشتنی ئۆنلاین» و «کۆکردنەوەی زانیاری» لەم قۆناخەدا، دوای ئەوەی کە من بە ئاشکرا ناوی کێشەکان و جۆری ئازارەکانم باس کردووە، تەنیا کات کوشتن و هەوڵدانە بۆ ڕاکێشانی باسەکە بۆ ناو بازنەیەکی داخراو کە تێیدا ڕێکخراوەکە هەم «دادوەر» بێت و هەم «پارێزەر».
چوارەم: چارەسەری ڕواڵەت لەبری چاکسازیی ڕادیکاڵ
ئەو خاڵانەی وەک «وۆرکشۆپ» و «پەیڕەوی ڕەفتار» کە لە کۆتایی وەڵامەکەدا هاتوون، زیاتر لە «کەلوپەلی ڕازاندنەوەی وێنەی گشتی» دەچن. کێشەی هۆژان بە وۆرکشۆپ چارەسەر نابێت، بەڵکوو بە دوورخستنەوەی ئەو کەسانە دەبێت کە دەمامکی زانستییان پۆشیوە و لە پشت پەردەوە خەریکی توندوتیژیی دەروونی و سێکسیستین. فرەڕەنگی وەک ئەوان باسی دەکەن، نابێت ببێتە چەترێک بۆ حەشاردرانی «abuser»ەکان.
من لێرەوە ڕای دەگەیەنم کە وەڵامەکەی هۆژان، نە گوزارشت لە هاوسۆزییەکی ڕاستەقینە دەکات و نە نەخشەڕێگەیەکی ڕوونی تێدایە بۆ لێپرسینەوە لەو کەسانەی کە زیانیان بە من و ژنانی دیکە گەیاندووە. ڕێکخراوەیەک کە «سارد و سڕی» وەک سیفەتێکی ڕۆشنبیری و «بێدەنگی» وەک سیاسەتی پاراستنی خۆی بە کار بهێنێت، ناتوانێت پێشەنگی گۆڕانکاریی کولتووری بێت لە کوردستاندا.
هەروەها دوای بڵاوکردنەوەی ئەم بەیاننامە فەرمییە لە لایەن هۆژانەوە، ڕێکخراوەکە لەڕێگەی ناردنی ئیمەیل و بانگهێشتنامەیەکی فەرمییەوە لە ڕێکەوتی ٢ی ٥ی ٢٠٢٦دا داوای کۆبوونەوەیەکی ئۆنلاینی کرد بۆ «باشتر تێگەیشتن لە بابەتەکە». من لێرەوە، وەک هەڵوێستێکی ئەخلاقی، ڕای دەگەیەنم کە ئەو بانگهێشتەم ڕەت کردەوە. ئەم ڕەتکردنەوەیە نەک لەبەر بێباکی، بەڵکوو لەبەر کۆمەڵێک هۆکاری بنەڕەتییە کە پەیوەندییان بە کەرامەتی مرۆیی و لۆژیکی زانستییەوە هەیە:
١. تێکچوونی سەرمایەی متمانە
متمانە وەک سەرمایەیەکی کۆمەڵایەتی، لە بۆشاییدا دروست نابێت. کاتێک ژینگەیەک توندوتیژیی تێدا ئاسایی کرایەوە و کەرامەتی ئەندامەکانی تێدا پارێزراو نەبوو، کۆبوونەوەیەکی سارد و تەکنیکی ناتوانێت ئەو درزە گەورەیە پڕ بکاتەوە. من وەک توێژەرێک کە وزە و کاتی خۆم بە خۆبەخشانە بەم ناوەندە بەخشیوە، چاوەڕێی ئەوە نەبووم دوای ئەو هەموو ئازارە، دووبارە ڕووبەڕووی لۆژیکێک ببمەوە کە دەیەوێت «abuse و توندوتیژیی سیستەماتیک» بچووک بکاتەوە بۆ «ناکۆکیی کەسی».
٢. شکستی لۆژیکی «جیاکردنەوەی کێشەکان»
لە ڕوانگەی زانستی مۆدێرنی بەڕێوەبردن و دەروونناسیی کارەوە، جیاکردنەوەی ئازارە دەروونییەکان لە ژینگەی ڕێکخراوەیی، هەڵەیەکی گەورەیە. abuse لە هەر ئاستێکدا بێت، دەرەنجامی نەبوونی سیستەمی چاودێری و باڵادەستیی «elitism»ێکی بێ بنەمایە. کاتێک ئەندامێک پێگەی خۆی بۆ شکاندنی متمانەبەخۆبوونی ژنێک یان هەڕەشەکردن لێی بەکار دەهێنێت، ئەمە لە چوارچێوەی «پەیوەندیی شەخسی» دەردەچێت و دەبێتە پرسی «ئاسایشی ژینگەی کار» کە بەرپرسیارێتییەکەی ڕاستەوخۆ دەکەوێتە سەر شانی دامەزراوەکە.
٣. خۆدزینەوە لەژێر پەردەی «خۆبەخشی»دا
پاساو هێنانەوە بەوەی کە ڕێکخراوەکە خۆبەخشە یان لە دەستپێکدایە، وەک «خۆدزینەوە لە بەرپرسیارێتی» (organizational irresponsibility) دەبینرێت. خۆبەخش بوون هەرگیز ئیزننامە نییە بۆ بەرهەمهێنانەوەی ستەمکاری.
٤. داواکاریی من
من ڕێکخراوەی وەک هۆژان بە زەروورەت دەزانم بۆ کوردستان و ئامانجی من هەرگیز داخستنیان نییە. من وەک کەسێک کە دەغدەغەی ژینگە و مافی ژنانم بووە، دەزانم کە ئێمە پێویستمان بە دامەزراوەی زانستی هەیە، بەڵام پێویستمان بە دامەزراوەی تەندروستە. ڕێکخراوەیەک کە نەتوانێت کەرامەتی ئەندامەکانی بپارێزێت، چۆن دەتوانێت متمانەی گشتی بنیات بنێت؟
ئامانجم لە ورووژاندنی ئەم پرسە لە فەزای گشتیدا، ڕەخساندنی ژینگەیەکی ئارامە بۆ ئەو کچانەی ڕوو لە کاری زانستی و کولتووری دەکەن. دەمەوێت ئەو فەزا ژەهراوییە ڕوون بکەمەوە کە بووەتە هۆی ترس و دڵەڕاوکێیان؛ تا دڵنیا ببنەوە کە ئیتر لەژێر ناوی ڕۆشنبیریدا، ڕووبەڕووی هەمان ئەو ئەشکەنجە دەروونییانە نابنەوە کە لە بنەماڵە و کۆمەڵگە سوننەتییەکاندا چێشتوویانە.
من نامەوێت ناوی کەس ببەم یان کێشەکە بکەمە بابەتێکی شەخسی، چونکە کێشەی من لەگەڵ کولتووری بێدەنگی و سیستەمی پاراستنی abuserەکانە. ئەوەی من داوای دەکەم و وەک تاکە ڕێگە بۆ پاککردنەوەی ئەم کەشە دەیبینم، دان پێدانانێکی فەرمی و ڕاشکاوە لەلایەن هۆژانەوە؛ نەک بە ناردنی ئیمەیلی دیپلۆماسی بۆ من، بەڵکوو بە ڕاگەیاندنی ئەوەی کە لە ڕابردوودا کەموکوڕیی قورس هەبووە و ئەندامان تووشی ئازار بوونەتەوە.
پێویستە ڕێکخراوەکە بە فەرمی ڕای بگەیەنێت کە ئیتر abuse وەک کێشەیەکی کەسی نابینێت و هیچ دەمامکێکی زانستی و فەرهەنگی نابێتە پارێزبەندی بۆ ئەو کەسانەی توندوتیژی ئەنجام دەدەن.
گۆڕانکاری بە وۆرکشۆپی ڕواڵەتی نابێت، بەڵکوو بە گۆڕینی ئەو عەقڵیەتە دەبێت کە وا دەزانێت مانەوەی ناوی ڕێکخراو گرنگترە لە کەرامەتی مرۆڤەکان.
گوتەی کۆتایی
من کەرامەتی خۆم وەک مرۆڤێک و وەک ژنێکی ئەکادیمی لەو سیستەمە جیا کردووەتەوە و ئیتر بەشێک نیم لێی. ئەم ڕەخنانە وەک هەلێک بۆ «چاکسازیی ڕادیکاڵ» دەبینم، چونکە ناوبانگی ڕاستەقینە بە بێدەنگکردنی قوربانییەکان ناپارێزرێت، بەڵکوو بە دادپەروەری و ڕاستگۆیی بنیات دەنرێتەوە. من لێرەدا کۆتایی بە هەر جۆرە پەیوەندییەک لەگەڵ ئەم ڕێکخراوە دەهێنم، چونکە هەموو ئەو شتانەی پێویست بوو بگوترێن، لە فەزای گشتیدا و بە ڕاشکاوی گوتراون.